Hướng tới Ngày Pháp luật nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (09/11), năm 2026 mang ý nghĩa đặc biệt khi tròn 80 năm Quốc hội thông qua bản Hiến pháp đầu tiên của nước ta (09/11/1946 – 09/11/2026). Đây không chỉ là dịp tôn vinh những giá trị nền tảng của Hiến pháp và pháp luật mà còn đặt ra yêu cầu tiếp tục xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật, đưa ý thức tôn trọng, chấp hành và bảo vệ pháp luật trở thành hành động tự giác trong đời sống xã hội.
Từ Hiến pháp năm 1946 đến giá trị bền vững của tinh thần thượng tôn pháp luật
Ngày 09/11/1946, Quốc hội khóa I thông qua bản Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, đánh dấu bước phát triển có ý nghĩa lịch sử trong tiến trình xây dựng Nhà nước và nền pháp luật Việt Nam. Hiến pháp năm 1946 đặt nền móng cho việc xác lập những nguyên tắc cơ bản về tổ chức quyền lực nhà nước, quyền làm chủ của Nhân dân và các quyền, nghĩa vụ của công dân, thể hiện khát vọng xây dựng một quốc gia độc lập, dân chủ, nơi quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân.
Trải qua 80 năm, những giá trị cốt lõi của bản Hiến pháp đầu tiên tiếp tục được kế thừa, phát triển trong tiến trình xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Hiến pháp và pháp luật không chỉ là công cụ quản lý nhà nước, điều chỉnh các quan hệ xã hội mà còn là cơ sở pháp lý quan trọng để bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo đảm công bằng, giữ vững kỷ cương và tạo lập môi trường ổn định cho phát triển đất nước.
Xuất phát từ ý nghĩa lịch sử và pháp lý đó, Điều 8 Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012 quy định ngày 09/11 hằng năm là Ngày Pháp luật nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, nhằm tôn vinh Hiến pháp, pháp luật và giáo dục ý thức thượng tôn pháp luật cho mọi người trong xã hội.
Kỷ niệm 80 năm Quốc hội thông qua Hiến pháp năm 1946 gắn với hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam năm 2026 là dịp nhìn lại chặng đường phát triển của nền pháp luật nước nhà, đồng thời khẳng định yêu cầu xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật trong giai đoạn mới. Giá trị của pháp luật không chỉ thể hiện ở tính đầy đủ, đồng bộ của hệ thống quy định mà còn được khẳng định bằng hiệu quả tổ chức thi hành, tính nghiêm minh, công bằng trong áp dụng và sự tự giác chấp hành của mỗi tổ chức, cá nhân.
Thượng tôn pháp luật vì vậy không phải là một khẩu hiệu mang tính hình thức mà là nguyên tắc nền tảng trong quản lý nhà nước và tổ chức đời sống xã hội. Khi mọi cơ quan, tổ chức và cá nhân đều nhận thức rõ trách nhiệm tôn trọng, thực hiện đúng Hiến pháp và pháp luật, đó chính là điều kiện quan trọng để xây dựng một xã hội dân chủ, công bằng, văn minh.
Đưa pháp luật vào cuộc sống, bắt đầu từ trách nhiệm của mỗi người
Một trong những thông điệp trọng tâm hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam năm 2026 là: “Sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật là việc làm thiết thực hưởng ứng Ngày Pháp luật nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam”.
Thông điệp ấy khẳng định rằng việc hưởng ứng Ngày Pháp luật không chỉ diễn ra trong các hội nghị, hoạt động tuyên truyền hay những đợt sinh hoạt chuyên đề, mà cần được thể hiện bằng những hành động cụ thể, thường xuyên trong công việc và đời sống.
Đối với mỗi người dân, ý thức thượng tôn pháp luật trước hết được thể hiện qua việc chấp hành quy định về trật tự, an toàn giao thông; thực hiện đúng các quy định về đất đai, xây dựng, bảo vệ môi trường, an toàn thực phẩm; tôn trọng quyền, lợi ích hợp pháp của người khác và giải quyết các mâu thuẫn, tranh chấp bằng những phương thức phù hợp với quy định pháp luật.
Trong đời sống hằng ngày, hiểu biết pháp luật còn giúp mỗi người chủ động bảo vệ bản thân và gia đình trước những rủi ro có thể phát sinh. Từ việc tìm hiểu quyền và nghĩa vụ khi thực hiện thủ tục hành chính, tham gia các giao dịch dân sự, lao động, kinh doanh đến nhận diện những hành vi lừa đảo, xâm phạm quyền lợi trên không gian mạng, kiến thức pháp luật ngày càng trở thành một kỹ năng cần thiết đối với mỗi công dân.
Đối với đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, tinh thần thượng tôn pháp luật phải được thể hiện trước hết thông qua trách nhiệm nêu gương, ý thức chấp hành kỷ luật, kỷ cương hành chính và chất lượng thực thi công vụ. Mỗi quyết định, hành vi trong quá trình giải quyết công việc phải bảo đảm đúng thẩm quyền, đúng quy định, công khai, minh bạch; đồng thời tôn trọng, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, tổ chức.
Một nền hành chính phục vụ không chỉ đòi hỏi việc thực hiện đúng các quy định pháp luật mà còn cần tinh thần trách nhiệm, sự tận tâm, thái độ ứng xử chuẩn mực và khả năng giải quyết công việc hiệu quả. Khi pháp luật được thực thi nghiêm túc, công bằng và minh bạch, niềm tin của Nhân dân đối với chính quyền được củng cố, tạo nền tảng thuận lợi để huy động các nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội.
Điều quan trọng là xây dựng được nhận thức rằng chấp hành pháp luật không đơn thuần vì lo ngại chế tài xử lý vi phạm, mà xuất phát từ sự hiểu biết, ý thức trách nhiệm và nhận thức đầy đủ về lợi ích của việc tuân thủ pháp luật đối với bản thân và cộng đồng. Đó cũng chính là biểu hiện thiết thực của văn hóa thượng tôn pháp luật.
Đổi mới phổ biến, giáo dục pháp luật trong thời đại số
Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, yêu cầu phổ biến, giáo dục pháp luật đang có những thay đổi căn bản. Người dân không chỉ cần được cung cấp thông tin pháp luật đầy đủ, kịp thời mà còn cần được hướng dẫn tiếp cận, nhận diện, hiểu đúng và vận dụng những quy định liên quan trực tiếp đến đời sống.
Đáng chú ý, ngày 23/8/2026, Quốc hội đã thông qua Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật số 12/2026/QH16, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2027. Luật thể hiện định hướng đổi mới công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, truyền thông chính sách, gắn với yêu cầu chuyển đổi số và xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật trong xã hội.
Một điểm đáng chú ý của Luật mới là quy định về các hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật thông qua nền tảng số, mạng xã hội và ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Cùng với việc mở rộng phương thức tiếp cận, Luật cũng đặt ra yêu cầu bảo đảm tính chính xác của nội dung pháp luật, kiểm chứng thông tin, sử dụng nguồn dữ liệu chính thức và bảo vệ dữ liệu cá nhân trong quá trình triển khai.
Định hướng này cho thấy công tác phổ biến, giáo dục pháp luật cần chuyển mạnh từ truyền đạt thông tin theo phương thức truyền thống sang kết hợp nhiều hình thức truyền thông, tăng khả năng tương tác, hướng dẫn và giải đáp những vấn đề pháp lý thiết thực. Công nghệ số có thể trở thành công cụ hỗ trợ hiệu quả, nhưng tính chính xác, độ tin cậy của thông tin và trách nhiệm của cơ quan, người cung cấp nội dung vẫn phải được đặt lên hàng đầu.
Đối với công tác thông tin, tuyên truyền tại xã Đại Xuyên, việc phát huy hiệu quả Cổng thông tin điện tử, hệ thống truyền thanh cơ sở, các nền tảng mạng xã hội và những sản phẩm truyền thông số là hướng tiếp cận phù hợp. Thông tin pháp luật cần được chuyển tải bằng ngôn ngữ dễ hiểu, nội dung ngắn gọn, chính xác, có hướng dẫn thực hiện cụ thể và phù hợp với từng nhóm đối tượng.
Đặc biệt, cần ưu tiên những lĩnh vực gắn trực tiếp với nhu cầu của người dân như đất đai, xây dựng, bảo vệ môi trường, an toàn giao thông, chính sách an sinh xã hội, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, phòng, chống bạo lực gia đình và giải quyết thủ tục hành chính. Thay vì chỉ giới thiệu những quy định mới, hoạt động tuyên truyền cần làm rõ người dân cần biết gì, thực hiện như thế nào, liên hệ cơ quan nào và cần lưu ý những vấn đề gì để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.
Hiệu quả phổ biến, giáo dục pháp luật vì vậy không nên chỉ đánh giá qua số lượng tin, bài, tài liệu hay lượt phát thanh, mà quan trọng hơn là khả năng giúp người dân hiểu đúng quy định, hình thành kỹ năng pháp lý cần thiết và tự giác vận dụng trong cuộc sống. Đây chính là thước đo thực chất của việc đưa pháp luật đến gần Nhân dân.
Xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật từ cơ sở
Hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam năm 2026, việc xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật cần được xác định là nhiệm vụ thường xuyên, gắn với nâng cao chất lượng quản lý nhà nước, hiệu quả thực thi công vụ và xây dựng đời sống văn hóa tại cộng đồng dân cư.
Ở cấp cơ sở, nơi trực tiếp giải quyết nhiều vấn đề liên quan đến quyền, nghĩa vụ và lợi ích thiết thân của người dân, tinh thần thượng tôn pháp luật càng phải được thể hiện rõ trong từng hoạt động quản lý, điều hành và phục vụ Nhân dân. Việc công khai, minh bạch thủ tục hành chính, hướng dẫn người dân thực hiện đúng quy định, tiếp nhận và giải quyết kịp thời các phản ánh, kiến nghị theo thẩm quyền chính là những hành động cụ thể góp phần đưa pháp luật vào đời sống.
Đối với xã Đại Xuyên, phát huy tinh thần Ngày Pháp luật Việt Nam cần gắn với yêu cầu xây dựng chính quyền gần dân, sát dân, phục vụ Nhân dân; đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số, nâng cao hiệu quả thông tin, tuyên truyền và tạo điều kiện thuận lợi để người dân tiếp cận các quy định pháp luật. Cùng với vai trò của chính quyền, sự tham gia của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, các thôn và từng gia đình có ý nghĩa quan trọng trong việc lan tỏa ý thức tôn trọng, chấp hành pháp luật đến cộng đồng.
Mỗi cán bộ, công chức, viên chức cần tiếp tục nâng cao tinh thần trách nhiệm, chủ động tìm hiểu, cập nhật quy định pháp luật liên quan đến lĩnh vực công tác, thực hiện đúng chức trách, nhiệm vụ được giao. Mỗi người dân cần hình thành thói quen chủ động tìm hiểu pháp luật, thực hiện đầy đủ quyền và nghĩa vụ công dân, tích cực tham gia xây dựng cộng đồng dân cư đoàn kết, an toàn, văn minh.
Từ những hành động nhỏ trong sinh hoạt hằng ngày đến những quyết định trong hoạt động quản lý, điều hành, sản xuất, kinh doanh, việc tôn trọng và tuân thủ pháp luật đều góp phần hình thành môi trường xã hội ổn định, công bằng và phát triển. Một cộng đồng có ý thức pháp luật tốt cũng chính là cộng đồng có khả năng chủ động phòng ngừa vi phạm, hạn chế tranh chấp và giải quyết những vấn đề phát sinh trên cơ sở đối thoại, tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của nhau.
Kỷ niệm 80 năm Quốc hội thông qua bản Hiến pháp đầu tiên và hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam năm 2026 là dịp tiếp tục khẳng định giá trị trường tồn của Hiến pháp, pháp luật trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước. Tinh thần ấy cần được lan tỏa bằng những việc làm cụ thể, thiết thực, trở thành ý thức tự giác, trách nhiệm và chuẩn mực ứng xử của mỗi người.
